prąd strumieniowy (jet stream)

Intensywny, wąski prąd powietrza, który przepływa wzdłuż prawie poziomej osi w sąsiedztwie tropopauzy. W swojej centralnej części osiąga maksymalną prędkość wiatru, nigdy poniżej 110 km/h i często przekraczającą 200 km/h. Prądy strumieniowe mogą osiągnąć długość kilku tysięcy kilometrów i zazwyczaj przybierają kształt sinusoidalny. Ich szerokość wynosi kilkaset kilometrów, a ich grubość kilka kilometrów. Wokół ich rdzenia występuje silny poziomy i pionowy uskok wiatru, który generuje obszary silnej turbulencji. Samoloty komercyjne oszczędzają paliwo i skracają czas swoich podróży, lecąc z wiatrem w plecy w rdzeniu strumienia. Jedynym środkiem ostrożności, jaki piloci muszą podjąć, jest wnikanie w tę centralną część z unikaniem przechodzenia przez strefy peryferyjne, gdzie turbulencja jest niebezpieczna. W tym celu codziennie sporządzane są mapy z bardzo precyzyjnymi informacjami o pozycji i wysokości, które mają zająć różne prądy strumieniowe na trasie. Ich pozycja i orientacja różnią się z dnia na dzień. Okazjonalnie jeden z tych prądów powstaje niżej w atmosferze (niskopoziomowy prąd strumieniowy). Na Ziemi istnieje pięć głównych prądów strumieniowych. Ze względu na symetrię sferyczną naszej planety na każdej półkuli ziemskiej znajduje się strumień polarny i subtropikalny (oba zachodnie), podczas gdy na równiku przepływa wschodni prąd strumieniowy. Zarówno w Arktyce, jak i na Antarktydzie czasami powstają tzw. strumienie stratosferyczne. Prądy strumieniowe zostały odkryte przez japońskiego meteorologa Wasaburo Oishi (1874-1950) w 1926 r., chociaż pierwsze odniesienie naukowe jest późniejsze; dzięki niemieckiemu meteorologowi Heinrichowi Seilkopfowi (1895-1968), który w 1939 r. użył wyrażenia strahlströmung ("prąd strumieniowy") w odniesieniu do nich.