azot

Havanı təşkil edən qaz qarışığının əsas komponenti, onda molekulyar formada (N2) mövcuddur. Yer atmosferində açıq-aydın ən çox yayılmış elementdir, onun həcminin 78,084%-ni tutur. Rəngsiz, qoxusuz, dadsız və inert qazdır, bioloji proseslərdə oynadığı mühüm rola görə Yerdə həyat üçün əsasdır. Azot dövranı adlanan proses bu atmosfer qazının canlı varlıqlarla mübadiləsini tənzimləməkdən məsuldur. Kimyəvi cəhətdən reaktiv qaz olmadığından, dövran yalnız havadan götürdükləri azotdan azotlu birləşmələr sintez edə bilən müəyyən bakteriyaların rolu sayəsində mümkündür və bu, azotun fiksasiyası kimi tanınan prosesi yaradır. Şotlandiyalı kimyaçı, həkim və botanik Daniel Rezerford (1749-1819) 1772-ci ildə bu qazın mövcudluğunu ilk dəfə aşkar etmişdir. O, onu həmin dövrdə əşyaların yanıcılığına cavabdeh olduğu güman edilən maddə olan flogistona işarə edərək "flogistonlaşmış hava" adlandırdı. Sonradan fransız kimyaçı Antuan-Loran de Lavuazye (1743-1794) onu yunanca ζωή (həyat) sözündən, qarşısına inkarlıq prefiksi ("a" hərfi - yunan əlifbasında alfa) əlavə edilməklə yaranmış və "həyatsız" və ya inert mənasını verən azote terminini işlədərək adlandırdı, bu isə azotun əsas xüsusiyyətidir.