နိုက်ထရိုဂျင်
လေကိုဖွဲ့စည်းသည့် ဓာတ်ငွေ့ရောနှောမှု၏ အဓိကဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏မော်လီကျူးပုံစံ (N2) ဖြင့် ရှိနေသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ့လေထုတွင် အလွန်ဆုံးများပြားသောဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ၇၈.၀၈၄% အတိုင်းအတာကို ရယူထားသည်။ ၎င်းသည် အရောင်၊ အနံ့၊ အရသာမရှိသော၊ တုံ့ပြန်မှုနည်းသောဓာတ်ငွေ့တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး၊ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ပါဝင်သည့်အခန်းကဏ္ဍအရေးကြီးမှုကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိအသက်ရှင်ဖြစ်တည်မှုအတွက် အခြေခံကျသည်။ နိုက်ထရိုဂျင်စက်ဝန်း (nitrogen cycle) ဟုခေါ်သည်မှာ ဤလေထုဓာတ်ငွေ့ကို သက်ရှိများနှင့် ဖလှယ်မှုများကို ထိန်းညှိပေးသည့်တာဝန်ရှိသည်။ ဓာတုတုံ့ပြန်မှုနည်းသောဓာတ်ငွေ့ဖြစ်သောကြောင့်၊ လေမှရယူသောနိုက်ထရိုဂျင်မှ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတုပစ္စည်းများကို ပေါင်းစပ်နိုင်စွမ်းရှိသောဘက်တီးရီးယားအချို့၏ အခန်းကဏ္ဍကြောင့်သာ ဤစက်ဝန်းသည် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး၊ နိုက်ထရိုဂျင်ပုံသေခံခြင်း (nitrogen fixation) ဟုခေါ်သောလုပ်ငန်းစဉ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ စကော့တလန်ရာသီဓာတု၊ ဆရာဝန်နှင့် ရုက္ခဗေဒပညာရှင် Daniel Rutherford (၁၇၄၉-၁၈၁၉) သည် ၁၇၇၂ ခုနှစ်တွင် ဤဓာတ်ငွေ့တည်ရှိမှုကို ပထမဆုံးဖော်ထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် ၎င်းကို "phlogisticated air" ဟုခေါ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းစဉ်က အရာဝတ္ထုများ၏ လောင်ကျွမ်းနိုင်စွမ်းအတွက် တာဝန်ရှိသည်ဟု ယူဆခံရသောဓာတ်ငွေ့ (phlogiston) ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ထို့နောက်၊ ပြင်သစ်ဓာတုပညာရှင် Antoine-Laurent de Lavoisier (၁၇၄၃-၁၇၉၄) သည် ၎င်းကို ဂရိစကားလုံး ζωή (အသက်ဇီဝိန်) မှ ဆင်းသက်လာသော၊ အနုတ်ဆိုင်ရာရှေ့ဆက် (ဂရိအက္ခရာစဉ်ရှိ "a"-alpha) ဖြင့်ရှေ့ဆက်ထားသော azote ဟုခေါ်ခဲ့ပြီး၊ "အသက်မဲ့" သို့မဟုတ် တုံ့ပြန်မှုနည်းသည်ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်၊ ၎င်းသည် နိုက်ထရိုဂျင်၏ အဓိကဂုဏ်သတ္တိဖြစ်သည်။