naitrojeni

Kijenzi kikuu cha mchanganyiko wa gesi unaounda hewa, kikiwepo ndani yake katika hali yake ya molekuli (N₂). Ni, kwa mbali, elementi iliyo nyingi zaidi katika angahewa la Dunia, ikichukua asilimia 78.084 ya ujazo wake. Ni gesi isiyo na rangi, isiyo na harufu, isiyo na ladha, na isiyofanya kazi (inert), ni muhimu kwa uhai duniani, kutokana na nafasi muhimu inayochukua katika michakato ya kibiolojia. Kile kinachoitwa mzunguko wa naitrojeni ndicho kinachohusika na kudhibiti mabadilishano ya gesi hii ya angani na viumbe hai. Kwa kuwa si gesi inayofanya kazi kikemikali, mzunguko huo unawezekana tu kutokana na nafasi inayochezwa na baadhi ya bakteria, wenye uwezo wa kutengeneza michanganyiko ya naitrojeni kutoka kwa naitrojeni wanayoichukua hewani, na kuzalisha mchakato unaojulikana kama ufungaji wa naitrojeni. Mwanakemia, daktari, na mtaalamu wa mimea Mskoti Daniel Rutherford (1749-1819) ndiye wa kwanza kubaini uwepo wa gesi hii, mwaka 1772. Aliiita "hewa ya flojistoni," kwa kurejelea flojistoni; dutu ambayo wakati huo ilidhaniwa kuwa ndiyo iliyosababisha uwakavu wa vitu. Baadaye, mwanakemia Mfaransa Antoine-Laurent de Lavoisier (1743-1794) aliiita azote, neno linalotokana na neno la Kigiriki ζωή (uhai), likitanguliwa na kiambishi cha kukanusha (herufi "a" -alfa katika alfabeti ya Kigiriki), na linamaanisha "bila uhai" au isiyofanya kazi, hiyo ikiwa ndiyo sifa kuu ya naitrojeni.