Paratoner

Bir binayı yıldırım düşmesinden koruyan, içinde bulunan insanların fiziksel bütünlüğünü güvence altına alan bir cihazdır. Paratonerler ayrıca gemilere ve en çeşitli tesis türlerine (antenler, elektrik direkleri, rüzgar türbinleri...) de yerleştirilir. Bunların en yaygını, nokta boşalım etkisine dayanır ve mucidi -çok yönlü Benjamin Franklin (1706-1790)- onuruna Franklin paratoneri olarak da bilinir. 15 Haziran 1752'de Philadelphia'da (ABD) gerçekleştirdiği ünlü uçurtma deneyi sayesinde, yıldırımların elektrik boşalmaları olduğunu kanıtladı. Ertesi yıl (1753) cihazı icat etti. Geleneksel paratoner, binaların en yüksek noktasına yerleştirilir ve yıldırım çarptığında oluşan yüksek sıcaklıklara dayanıklı, tungsten uçlu bir veya daha fazla galvanizli çelik metal çubuktan oluşur. O uçtaki havanın iyonlaşması, fırtına bulutlarından gelen yıldırım için yolu açar. Diğer uç, düşük dirençli metal iletkenler aracılığıyla toprağa bağlanır. Bu şekilde, yıldırım çubuğa çarptığında, hızla toprağa iletilir ve boşalmanın binanın yapısına zarar vermesi önlenir. Bazı paratonerler -yine nokta boşalım etkisine dayanan- cihazın etrafındaki havayı daha da iyonlaştırmayı amaçlayan, az miktarda radyoaktif izotop içeren bir tür halka ile taçlandırılmıştır. Ayrıca, Faraday kafesinin fiziksel ilkesine dayanan, binaları tamamen kaplayan topraklanmış bir metal ağdan oluşan file tipi paratonerler de vardır. Metal yapıya sahip modern bir bina da aynı işlevi yerine getirir, bu nedenle yıldırımın içine girip içeride hasara neden olma olasılığı neredeyse sıfıra iner.