İldırımqoruyucu

Binanı ildırım çaxmasından qoruyan, orada olan insanların fiziki təhlükəsizliyini təmin edən qurğu. İldırımqoruyucular gəmilərdə və ən müxtəlif növ qurğularda (antenlər, elektrik dayaqları, külək turbinləri...) da quraşdırılır. Bunların ən geniş yayılanı uc effektinə əsaslanır və onun ixtiraçısı, çoxsahəli Benjamin Franklinin (1706-1790) şərəfinə Franklin ildırımqoruyucusu da adlanır. O, 1752-ci il iyunun 15-də Filadelfiyada (ABŞ) apardığı məşhur uçurtma təcrübəsi sayəsində ildırımın elektrik boşalması olduğunu sübut etdi. Ertəsi il (1753) isə bu qurğunu icad etdi. Ənənəvi ildırımqoruyucu binaların ən yüksək nöqtəsində yerləşdirilir və bir və ya bir neçə sinklənmiş polad metal çubuqdan ibarətdir; çubuğun ucu ildırım vuranda yaranan yüksək temperaturlara davamlı volframdan hazırlanır. Həmin uc nöqtəsində havanın ionlaşması tufan buludlarından gələn ildırım üçün yol açır. Digər ucu isə aşağı müqavimətli metal keçiricilər vasitəsilə yerlə birləşdirilir. Beləliklə, ildırım çubuğa dəyəndə tez bir zamanda yerə ötürülür və boşalmanın binanın konstruksiyasına zərər verməsinin qarşısı alınır. Bəzi ildırımqoruyucuların - bunlar da uc effektinə əsaslanır - üstü, qurğunun ətrafındakı havanı daha da ionlaşdırmaq məqsədi ilə az miqdarda radioaktiv izotop olan bir növ halqa ilə tamamlanır. Fəraday qəfəsinin fiziki prinsipinə əsaslanan torlu ildırımqoruyucular da var; onlar binaları tamamilə əhatə edən torpaqlanmış metal torlardan ibarətdir. Metal konstruksiyalı müasir bina da eyni funksiyanı yerinə yetirir, buna görə də ildırımın onun içinə keçib daxildə zərər vurma ehtimalı praktiki olaraq sıfıra enir.

Əlaqəli terminlər: ildırım