penitenteak

Elur penitenteei erreferentzia egiteko modu laburtua. Izen hori ematen zaie elur trinkozko pinakulu deigarriei, altuera oso aldakorrekoak (zenbait zentimetrotatik [«mikropenitenteak»] 4 eta 5 metro artera arte), eta horietan bihurtzen da baldintza meteorologiko oso berezi eta muturrekoen mende dagoen elur-geruza bat. Izen bitxi hori Aste Santuko nazarrenoen prozesio baten antzekotasunetik dator, bakoitza bere kaperoiaz jantzita. Munduko mendikate desberdinetako mendi-eremu garaietan dokumentatu dira, eta Argentinako eta Txileko Andeetako erdialdeko eskualde basamortutsu eta mendikoian sortzen dira maizen, normalean itsas mailatik 4000 metrotik gora. Espainian, noizean behin sortzen dira bai Pirinioetan bai Teiden. Izotz-orratz horiek elurraren fusio eta sublimazio bidezko galeraren emaitza dira. Aipatutako Andeetako eremuan, ingurunea, izoztua izateaz gain, hain lehorra da azaleko elurra lurrundu egiten hasten dela, elur-geruzan barrunbeak sortuz. Zulo horiek handitu ahala, faktore solarrak garrantzia hartzen du (eguzkitasun desberdina eguzkialdean eta itzalpean), eta horrek elur-galera prozesua bizkortzen du, geruza pixkanaka zulatuz, harik eta izotz-estalagmita horien antzeko formazioa osatu arte. Penitenteei buruzko lehen erreferentzia zientifikoa Charles Darwin (1809-1882) natur-zientzialari ingelesari zor zaio; honek, Andeetako eskualdean egindako espedizio batean, 1835eko martxoaren 22an topo egin zuen haiekin. Txilen bizi izandako Louis Lliboutry (1922-2007) glaziologo frantziarra izan zen nola sortzen diren era egokian azaldu zuen lehena.