penitentlar

Penitent qorlarni qisqartirib atash usuli. Bu nom juda oʻziga xos va ekstremal meteorologik sharoitlarga duchor boʻlgan qor qoplami oxir-oqibat aylanadigan, balandligi juda oʻzgaruvchan (bir necha santimetrdan 4-5 metrgacha) zich qordan iborat koʻzga tashlanadigan choʻqqisimon shakllarga beriladi. Bunday gʻaroyib nom ularning Muqaddas haftadagi tavba qiluvchilar (penitentlar) yurishiga oʻxshashligi bilan bogʻliq, ularning har biri uchli qalpoq kiygan boʻladi. Ular dunyoning turli togʻ tizmalarining baland togʻli hududlarida qayd etilgan, eng koʻp Argentina va Chilidagi Markaziy Andning choʻl, togʻli mintaqasida, odatda dengiz sathidan 4000 m dan baland joylarda hosil boʻladi. Ispaniyada ular vaqti-vaqti bilan ham Pireneyda, ham Teyde togʻida hosil boʻladi. Bu muz ignalari qorning erish va sublimatsiya orqali yoʻqotilishi natijasidir. Yuqorida tilga olingan And hududida muhit muzlagan boʻlishidan tashqari shu qadar oʻta quruqki, sirtdagi qor bugʻlana boshlaydi va qor qoplamida botiqlar hosil qiladi. Bu boʻshliqlar asta-sekin kattalashgan sari quyosh omili ahamiyat kasb etadi (quyoshli va soya joylar oʻrtasidagi insolyatsiyaning farqi), bu esa qor yoʻqotilishi jarayonini tezlashtiradi va qatlamni asta-sekin teshib, oʻziga xos muz stalagmitlari hosil boʻlishi bilan yakunlanadi. Penitentlar haqidagi ilk ilmiy maʼlumot ingliz tabiatshunosi Charlz Darvinga (1809-1882) tegishli boʻlib, u 1835-yil 22-martda And mintaqasi boʻylab ekspeditsiya chogʻida ularga duch kelgan. Chilida faoliyat yuritgan fransuz glyatsiologi Lui Liibutri (1922-2007) ularning qanday hosil boʻlishini birinchi boʻlib qoniqarli tushuntirib bergan.

Shuningdek, quyidagicha ataladi: penitentes