ENSO

El Niño – Janubiy tebranish iqlim qonuniyati uchun xalqaro miqyosda qoʻllaniladigan qisqartma (El Niño - Southern Oscillation, ingliz tilida). Bu tabiiy hodisa atmosfera va okean oʻrtasidagi bogʻliqlikning eng yaqqol namoyon boʻlishidir. Bu katta miqyosdagi ikki modali tebranish boʻlib, uning salbiy fazasi El Niño, ijobiy fazasi esa La Niña dir. ENSO epizodining boshlanishi Fransuz Polineziyasidagi Taiti va Avstraliya shimolidagi Darvin oʻrtasidagi yer usti bosimining sezilarli anomaliyalari, shuningdek, Tinch okeanining markaziy va sharqiy ekvatorial mintaqasidagi dengiz yuzasi harorati bilan belgilanadi. Klimatologiyada ENSO ning muayyan fazasi qachon boshlanishini aniqlash uchun Janubiy tebranish indeksi (SOI deb nomlanadi) qoʻllaniladi. Bu indeks yuqorida qayd etilgan joylarda oʻlchangan atmosfera bosimlarining standartlashtirilgan farqi bilan ifodalanadi. Normal sharoitlarda – neytral ENSO da – Darvinda bosim Taitiga qaraganda pastroq boʻladi, bu esa sharqdan gʻarbga yoʻnalgan havo oqimini (passat shamollari rejimi) saqlab turadi; bu oqim Tinch okeani havzasining sharqiy qismiga katta miqdordagi suv bugʻini olib keladi va Avstraliya shimoli hamda qoʻshni Papua – Yangi Gvineya va Indoneziyaga xos yomgʻirli ob-havoni yuzaga keltiradi. El Niño sharoitlarida havzaning har ikki tomonidagi bosim farqi zaiflashadi, passat shamollari ham zaiflashadi, nam havoning koʻtariluvchi oqimlari kamayadi va okean oqimlari oʻzgaradi, bunda yuqorida qayd etilgan mintaqada dengizning yuza suvlari isiydi. Bularning barchasi butun Tinch okeani mintaqasida shamol qonuniyatlari va yogʻin rejimlarini sezilarli darajada oʻzgartiradi. Avstraliya qurgʻoqchilikni boshdan kechirayotgan bir paytda, havzaning boshqa tomonida, Janubiy Amerikaning ekvatorial mintaqasining gʻarbiy sohilida toshqinlarga sabab boʻladigan jala yomgʻirlari yogʻadi. La Niña hodisasida (ENSO ning ijobiy yoki sovuq fazasi) aynan buning aksi yuz beradi. Har ikki fazada ham ENSO ning taʼsiri Tinch okeani havzasi bilan cheklanib qolmaydi, dunyoning uning oqibatlari seziladigan yana koʻplab mintaqalari mavjud.