ЭНСО

Эл-Ниньо – Түштүк термелүүсү климаттык кубулушунун эл аралык колдонулуучу аббревиатурасы (El Niño - Southern Oscillation, англисче). Бул табигый кубулуш атмосфера менен океандын өз ара байланышынын эң даана көрүнүшү. Бул чоң масштабдагы эки режимдүү термелүү, анын терс фазасы Эл-Ниньо, оң фазасы Ла-Нинья. ЭНСО эпизодунун башталышы Француз Полинезиясындагы Таити менен Австралиянын түндүгүндөгү Дарвиндин ортосундагы жер бетиндеги басымдын олуттуу аномалиялары, ошондой эле Тынч океандын экватордук алкагынын борбордук жана чыгыш бөлүгүндөгү деңиз бетинин температурасы менен белгилүү болот. Климатологияда ЭНСОнун белгилүү бир фазасынын качан башталганын аныктоо үчүн Түштүк термелүү индекси (SOI деп белгилүү) колдонулат. Бул индекс жогоруда аталган жерлерде өлчөнгөн атмосфералык басымдардын стандартташтырылган айырмасы менен берилет. Кадимки шарттарда – бейтарап ЭНСО болгондо – Дарвинде басым Таитиге караганда төмөн болот, бул чыгыштан батышка карай аба агымын (пассат режими) сактайт, ал Тынч океан бассейининин чыгыш бөлүгүнө чоң көлөмдөгү суу буусун ташыйт жана Австралиянын түндүгүнүн, ага чектеш Папуа – Жаңы Гвинеянын жана Индонезиянын мүнөздүү жамгырлуу аба ырайын пайда кылат. Эл-Ниньо шарттарында бассейндин эки тарабындагы басым айырмасы начарлайт, пассаттар да ушундай болот, нымдуу абанын жогорулоочу агымдары азаят жана океан агымдары өзгөрөт, жогоруда аталган алкакта деңиздин бетиндеги суу жылыйт. Мунун баары Тынч океан аймагындагы шамал үлгүлөрүн жана жаан-чачын режимдерин бир кыйла өзгөртөт. Австралия кургакчылыкты башынан өткөргөндө, бассейндин карама-каршы тарабында, Түштүк Американын экватордук алкагынын батыш жээгинде сел жаадырган нөшөрлөр болот. Ла-Нинья кубулушунда (ЭНСОнун оң же муздак фазасы) так тескерисинче болот. Эки фазада тең ЭНСОнун таасири Тынч океан бассейни менен чектелбейт, анын таасири сезилген дүйнөнүн башка аймактары да көп.