ENSO
एल निन्यो - दक्षिणी दोलन जलवायु प्रारूप (अङ्ग्रेजीमा El Niño - Southern Oscillation) का लागि अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रयोग गरिने संक्षिप्त नाम। यो प्राकृतिक परिघटना वायुमण्डल र महासागरबीचको युग्मनको सबैभन्दा स्पष्ट अभिव्यक्ति हो। यो एक ठूलो मापको द्विरूपीय दोलन हो, जसको ऋणात्मक चरण एल निन्यो र धनात्मक चरण ला निन्या हो। ENSO घटनाको सुरुवात फ्रेन्च पोलिनेसियाको ताहिती र उत्तरी अस्ट्रेलियाको डार्विनबीचको सतही चापमा उल्लेखनीय असामान्यताहरू, साथै केन्द्रीय र पूर्वी भूमध्यरेखीय प्रशान्त पट्टीमा समुद्री सतहको तापक्रममा हुने असामान्यताद्वारा चिनिन्छ। जलवायुविज्ञानमा, ENSO को निश्चित चरण कहिले सुरु हुन्छ भनी निर्धारण गर्न दक्षिणी दोलन सूचकाङ्क (SOI भनेर चिनिने) प्रयोग गरिन्छ। त्यो सूचकाङ्क उल्लिखित ठाउँहरूमा मापन गरिएका वायुमण्डलीय चापहरूको मानकीकृत भिन्नताले दिन्छ। सामान्य अवस्थामा - तटस्थ ENSO सहित -, डार्विनमा चाप ताहितीमा भन्दा कम हुन्छ, जसले पूर्वबाट पश्चिमतर्फको हावाको प्रवाह (व्यापारिक हावाको व्यवस्था) कायम राख्छ, जसले प्रशान्त बेसिनको पूर्वी भागमा ठूलो मात्रामा जलवाष्प ढुवानी गर्छ, र उत्तरी अस्ट्रेलिया तथा छिमेकी पपुवा न्यु गिनी र इन्डोनेसियाको विशिष्ट वर्षायुक्त मौसम उत्पन्न गर्छ। एल निन्योको अवस्थामा, बेसिनको दुवै छेउको चापको भिन्नता कमजोर हुन्छ, व्यापारिक हावाहरू पनि त्यसै गरी कमजोर हुन्छन्, आर्द्र हावाका उर्ध्वगामी प्रवाहहरू घट्छन्, र समुद्री धाराहरू परिवर्तन हुन्छन्, उल्लिखित पट्टीमा समुद्रको सतही पानी तातिँदै। यी सबैले सम्पूर्ण प्रशान्त क्षेत्रमा हावाका प्रारूप र वर्षा व्यवस्थालाई उल्लेखनीय रूपमा परिवर्तन गर्छ। अस्ट्रेलियामा खडेरी पर्दा, बेसिनको अर्को छेउ, दक्षिण अमेरिकाको भूमध्यरेखीय पट्टीको पश्चिमी तटमा, मुसलधारे वर्षा हुन्छ जसले बाढी ल्याउँछ। ला निन्या परिघटना (ENSO को धनात्मक वा चिसो चरण) मा ठ्याक्कै उल्टो हुन्छ। दुवै चरणमा, ENSO को प्रभाव प्रशान्त बेसिनमा मात्र सीमित हुँदैन, विश्वका धेरै अन्य क्षेत्रहरूमा यसको प्रभाव महसुस गरिन्छ।