озон

Агаар мандалд агуулагдах ул мөрийн хий бөгөөд хамгийн өндөр концентрац нь 20-25 километрийн өндөрт (стратосферийн озон), мөн хот ба аж үйлдвэрийн бүсэд (тропосферийн озон) хүрдэг. Ярианд түүний гүйцэтгэх - ашигтай эсвэл хор хөнөөлтэй - үүргээс шалтгаалан тус тус "сайн" ба "муу" озон гэж ярьдаг. Озоны молекул нь хүчилтөрөгчийн гурван атомт хэлбэр юм. Энэ нь хүчилтөрөгчийн молекулыг тухайн элементийн чөлөөт атомтай нэгдүүлснээс үүсдэг. Түүний химийн томьёо нь O3 бөгөөд шинж чанаруудаас нь цэнхэр өнгө, хүчтэй металл үнэр онцлог бөгөөд аянга цахилгаант шуурганд маш тод мэдрэгддэг. Аянгын цахилгаан нь агаараар дамжих замдаа хүчилтөрөгчийн молекулуудыг задалж, тэр элементийн чөлөөт атомуудыг үлдээдэг бөгөөд тэдгээр нь задраагүй бусад молекултай нэгдэхэд озон үүсдэг. Энэ шинж чанар нь түүний нэрийн шалтгаан бөгөөд Грекийн үнэрлэх гэсэн утгатай ὂζειν (ozein ) гэсэн үгнээс гаралтай. Тропосферт өөрөө үүсэхээс гадна NOx ба VOC (дэгдэмхий органик нэгдлүүд) хүчилтөрөгчтэй нэгдсэн фотохимийн урвалаас үүсдэг хоёрдогч бохирдуулагч юм. Өндөр концентрацид эрүүл мэндэд хортой, хүчтэй исэлдүүлэгч бөгөөд мөн хүлэмжийн хий болдог. Голчлон озоносферт байрлах стратосферийн озон нь нарнаас ирэх хэт ягаан цацрагийг шингээх маш их чадвараараа стратосферийн цацрагийн тэнцвэрт чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ нь тэр цацрагийн хамгийн их энергитэй, үхлийн аюултай хэсэг (В ба С төрөл) Дэлхийн гадаргуу хүрэхээс сэргийлэх нэгэн төрлийн бамбай үүсгэдэг бөгөөд ингэснээр Дэлхий дээрх амьдрал боломжтой болдог.