efekt fenowy

Zjawisko termodynamiczne dające początek bardzo ciepłemu, suchemu i burzliwemu wiatrowi wynikającemu z ogrzewania adiabatycznego, jakiemu ulega masa powietrza po przekroczeniu pasma górskiego i zejściu po stronie zawietrznej ze szczytów górskich na dno dolin, gdzie efekt jest odczuwalny najbardziej gwałtownie. Powietrze jest pierwotnie wilgotne, a jego temperatura jest znacznie niższa niż ta, którą kończy mieć po przekroczeniu przeszkody górskiej. Po stronie dowietrznej zmuszone do unoszenia się powietrze stopniowo się ochładza, tracąc większość zawartości pary wodnej w górnym odcinku góry z powodu powstawania chmur i opadów orograficznych. W tym wznoszeniu wskaźnik ochładzania powietrza jest większy niż wskaźnik ogrzewania, jakiego doświadcza poprzez sprężanie adiabatyczne, gdy pędzi w dół po stronie zawietrznej. Wynikiem jest przegrzany, suchy wiatr, który powoduje znaczny wzrost temperatury na obszarach, w których się przebija, robiąc to co więcej nagle i gwałtownie, z silnymi porywami. Słowo foehn jest wariantem niemieckiego terminu föhn, z jego pochodzeniem w łacińskim słowie favonius, które jest nazwą nadaną w mitologii rzymskiej łagodnemu wiatrowi zachodniemu. Efekt fenowy zaczął być badany w Szwajcarii, gdzie epizody wysokich temperatur występują okresowo w konsekwencji opisanego zjawiska, nawet w środku zimy w warunkach wiatru (początkowo zimnego) z północy. Efekt fenowy nabiera szczególnego znaczenia w tych miejscach na świecie, gdzie pasma górskie są rozmieszczone prostopadle do dominującego przepływu.