Hiệu ứng Foehn

Một hiện tượng nhiệt động lực học tạo ra một loại gió rất nóng, khô, và nhiễu loạn, là kết quả của sự nóng lên đoạn nhiệt (adiabatic) mà một khối không khí trải qua sau khi vượt qua một dãy núi và đi xuống ở phía khuất gió, từ các đỉnh núi xuống đáy các thung lũng, nơi hiệu ứng được cảm nhận rõ rệt nhất. Không khí ban đầu có độ ẩm cao và nhiệt độ của nó thấp hơn đáng kể so với nhiệt độ mà nó có được sau khi vượt qua chướng ngại núi. Ở phía đón gió của dãy núi, do bị buộc phải đi lên, không khí dần dần lạnh đi, mất phần lớn hàm lượng hơi nước của nó ở đoạn trên của núi, do sự hình thành mây và giáng thủy địa hình (orographic). Trong quá trình đi lên đó, tốc độ lạnh đi của không khí lớn hơn tốc độ nóng lên mà nó trải qua, qua quá trình nén đoạn nhiệt, khi nó đổ xuống dốc, ở phía khuất gió. Kết quả là một loại gió khô, rất nóng, gây ra sự tăng nhiệt độ đáng kể ở những khu vực mà nó tràn qua, hơn nữa còn xảy ra một cách đột ngột và mạnh mẽ, với những đợt giật dữ dội. Từ foehn là một biến thể của thuật ngữ Đức föhn, có nguồn gốc từ từ Latin favonius, là tên gọi trong thần thoại La Mã cho loại gió tây nhẹ nhàng. Hiệu ứng foehn bắt đầu được nghiên cứu tại Thụy Sĩ, nơi các đợt nhiệt độ cao xảy ra theo chu kỳ như một hậu quả của hiện tượng được mô tả, thậm chí vào giữa mùa đông, dưới một chế độ gió (ban đầu lạnh) từ phía bắc. Hiệu ứng foehn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng ở những nơi trên thế giới mà các dãy núi được xếp vuông góc với luồng gió chiếm ưu thế.