foehn efektua

Jatorri termodinamikoko fenomenoa da, haize oso bero, lehor eta turbulentua sortzen duena, aire-masa batek mendikate bat zeharkatu ondoren haize-azpian jaistean jasaten duen berotze adiabatikoaren ondorioz, mendi-gailurretatik haranaren zolaraino, non efektua modu nabarmenagoan sumatzen den. Airea jatorriz hezea da eta bere tenperatura nabarmen txikiagoa da oztopo mendikatea zeharkatu ondoren azkenean izaten duena baino. Horren haize-gainaldean, gora egitera behartuta dagoenean, airea pixkanaka hozten da, bere ur-lurrun edukiaren zati handi bat galduz mendiaren goiko zatian, hodeien eta prezipitazio orografikoen sorreraren ondorioz. Igoera horretan, airearen hozte-tasa handiagoa da haize-azpian hegal behera jaustean konpresio adiabatikoaren bidez jasaten duen berotze-tasa baino. Emaitza haize gainberotu eta lehor bat da, eraso egiten duen eremuetan tenperaturaren igoera nabarmena eragiten duena, gainera, modu bortitz eta bat-batekoan, errafaga bortitzekin. Foehn hitza alemanezko föhn, terminoaren aldaera bat da, jatorria latinezko favonius hitzean duena, mitologia erromatarrean mendebaldeko haize leunari emandako izena. Foehn efektua Suitzan hasi zen aztertzen, non aldizka azaldutako fenomenoaren ondoriozko tenperatura altuko gertaerak izaten diren, baita neguan bete-betean ere, iparraldeko haizeen erregimen batean (hasieran hotzak). Foehn efektuak garrantzi berezia hartzen du mundu osoko fluxu nagusiarekiko elkarzut kokatutako mendikateak dituzten lekuetan.