फोएन प्रभाव

एक ताप-गतिकीय परिघटना, जसले अत्यन्त तातो, सुक्खा र प्रक्षुब्ध हावा उत्पन्न गर्छ। यो हावाको राशि पर्वत शृङ्खला पार गरेपछि पर्वतको पछिल्लो (लि) तर्फ पर्वत शिखरबाट उपत्यकाको फेदसम्म ओर्लँदा रुद्धोष्म तापन (adiabatic heating) बाट गुज्रिएर बन्ने हो, जहाँ यसको प्रभाव सबैभन्दा तीव्र महसुस हुन्छ। हावा मूलतः आर्द्र हुन्छ र त्यसको तापक्रम पर्वतीय अवरोध पार गरेपछि हुने तापक्रमभन्दा निकै कम हुन्छ। यसको हावा आउने (विन्डवार्ड) तर्फ, माथि उक्लन बाध्य हुँदा हावा क्रमशः चिसो हुँदै जान्छ र पर्वतको माथिल्लो भागमा बादल र पर्वतीय वर्षा बन्ने कारणले यसको जलवाष्प सामग्रीको ठूलो हिस्सा गुमाउँछ। त्यस उकालोमा हावा चिसो हुने दर, पछिल्लो (लि) तर्फ ओरालो झर्दा रुद्धोष्म सङ्कुचनद्वारा हुने तापनको दरभन्दा बढी हुन्छ। परिणामस्वरूप अत्यन्त तातो र सुक्खा हावा बन्छ, जसले यो छिर्ने क्षेत्रहरूमा तापक्रममा उल्लेखनीय वृद्धि ल्याउँछ, त्यो पनि अकस्मात् र वेगका साथ, हिंस्रक झट्काहरूसहित। फोएन शब्द जर्मन शब्द föhn को एक रूप हो, जसको उत्पत्ति ल्याटिन शब्द favonius बाट भएको हो, जुन रोमन मिथकमा मन्द पश्चिमी हावालाई दिइएको नाम हो। फोएन प्रभावको अध्ययन स्विट्जरल्यान्डमा सुरु भएको थियो, जहाँ वर्णन गरिएको परिघटनाको परिणामस्वरूप जाडोको बीचमा पनि, उत्तरबाट आउने (सुरुमा चिसो) हावाको व्यवस्थामा, उच्च तापक्रमका घटनाहरू समय-समयमा हुन्छन्। विश्वका ती ठाउँहरूमा फोएन प्रभावले विशेष महत्त्व पाउँछ जहाँ पर्वत शृङ्खलाहरू प्रमुख हावाको प्रवाहको लम्बवत् रूपमा रहेका हुन्छन्।

सम्बन्धित शब्दहरू: फोएन (foehn), फ्योन (föhn)