ფენის ეფექტი

თერმოდინამიკური მოვლენა, რომელიც წარმოშობს ძალიან თბილ, მშრალ და ტურბულენტურ ქარს, რაც გამოწვეულია ჰაერის მასის ადიაბატური გათბობით მას შემდეგ, რაც იგი მთათა სისტემას გადალახავს და ქარსაცავ მხარეს, მთის მწვერვალებიდან ხეობების ძირამდე ეშვება, სადაც ეფექტი ყველაზე მკვეთრად იგრძნობა. ჰაერი თავდაპირველად ნესტიანია და მისი ტემპერატურა მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე მთის დაბრკოლების გადალახვის შემდეგ. მისკენ მიმართულ მხარეს, აწევის იძულებით, ჰაერი თანდათან გრილდება და მთის ზედა მონაკვეთში წყლის ორთქლის დიდ ნაწილს კარგავს ღრუბლებისა და ოროგრაფიული ნალექის წარმოქმნის გამო. ამ აღმავალ მოძრაობაში ჰაერის გაგრილების სიჩქარე აღემატება გათბობის სიჩქარეს, რომელსაც იგი ადიაბატური შეკუმშვით განიცდის დაღმართზე დაშვებისას, ქარსაცავ მხარეს. შედეგი არის ზედმეტად გახურებული, მშრალი ქარი, რომელიც იწვევს ტემპერატურის შესამჩნევ მატებას იმ ადგილებში, სადაც გარღვევა ხდება, ამასთან მკვეთრად და ძლიერად, ძალადობრივი ნაპერწკლებით, ანუ ქარის ამოვარდნებით. სიტყვა foehn გერმანული ტერმინის föhn ვარიანტია, რომლის წარმოშობაც ლათინური სიტყვიდან favonius მოდის, რაც რომაულ მითოლოგიაში ნაზ დასავლეთის ქარს ერქვა. ფენის ეფექტის შესწავლა შვეიცარიაში დაიწყო, სადაც აღწერილი მოვლენის შედეგად პერიოდულად მაღალი ტემპერატურის ეპიზოდები ხდება, თუნდაც ზამთრის შუაგულში, ჩრდილოეთიდან მომავალი (თავდაპირველად ცივი) ქარის რეჟიმში. ფენის ეფექტი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს მსოფლიოს იმ ადგილებში, სადაც მთათა სისტემები გაბატონებული ნაკადის მართობულად არის განლაგებული.

დაკავშირებული ტერმინები: ფოენი, ფენი