tornado

Katta burchak tezligiga ega boʻlgan, voronkasimon koʻrinishdagi aylanuvchi havo ustuni boʻlib, vertikal rivojlangan bulutdan (aksariyat hollarda superhujayrali momaqaldiroq bilan bogʻliq toʻp-yomgʻir buluti) osilib tushadi va Yer yuzasiga yetadi. U kondensatsiya voronkasi (u har doim ham yerga yetib bormaydi) hamda oʻtayotganda soʻrib oladigan, avval yerdan yulib olgan chang va son-sanoqsiz narsalar tufayli koʻrinadi. Bu Yerda hosil boʻladigan barcha mezomiqyosli meteorologik hodisalar ichida eng shiddatlisi; eng kichik hajmda eng koʻp energiya toʻplaydigan hodisadir. Uning ichidagi bosim tashqaridagidan 100 dan 200 gPa gacha past ekanligi taxmin qilinadi. Uning oʻlchami ham, davomiyligi ham juda oʻzgaruvchan. Diametri bir necha metrdan (mikrotornado) eng favqulodda hollarda bir necha kilometrgacha boʻlishi mumkin. Odatiy diametri yuz metr atrofida. Davomiyligi qisqa: atigi bir necha soniyadan bir soatgacha. Uning atrofida hosil boʻladigan shamol shiddatlari favqulodda kuchli boʻlib, eng kuchlilarida 500 km/soat atrofida boʻladi va u bosib oʻtadigan butun yer tasmasi boʻylab (masofalar baʼzi hollarda atigi bir necha yuz metrdan bir necha yuz kilometrgacha) toʻliq vayronagarchilikka sabab boʻladi. Uning odatiy harakat tezligi 50 dan 80 km/soat gacha. Tornado oʻtayotganda hosil qiladigan shamollardan tashqari, ularning koʻpchiligi tushib keladigan koʻp hujayrali momaqaldiroqlar va superhujayralar kuchli jalalar, doʻl va kuchli chaqmoq faolligini keltirib chiqaradi. Baʼzan koʻp girdobli tornadolar deb ataladigan tornadolar hosil boʻladi; ularning asosiy xususiyati shundaki, ular bir vaqtning oʻzida ikki yoki undan ortiq kondensatsiya voronkasi va/yoki qoldiq bulutlariga (chang, shoxlar, parchalangan yogʻoch taxtalar...) ega boʻladi.