Issiqxona effekti

Atmosferaning quyi qismining uning tarkibiy qismlari – ham gazlar, ham aerozollar – tomonidan Yerning infraqizil (uzun toʻlqinli) radiatsiyasini sof yutishi natijasida isishi. Yerda tabiiy issiqxona effekti mavjud boʻlsa-da – buni boshqa sayyoralar atmosferalariga ham tatbiq etish mumkin –, hozirgi iqlim oʻzgarishi kontekstida bu ibora inson tomonidan qazilma yoqilgʻilar va biomassaning ommaviy yoqilishi natijasida atmosferadagi issiqxona gazlari konsentratsiyasining – birinchi navbatda CO2 ning – ortishi tufayli yuzaga kelgan qoʻshimcha isishni anglatadi. Buning natijasida yuzaga kelgan radiatsion majburlash Yer yuzasidagi oʻrtacha global haroratning ortishiga sabab boʻldi, bu ortish hali oʻzining eng yuqori nuqtasiga yetmagan. Fransuz matematigi va fizigi Jean-Baptiste Joseph Fourier (1768-1830) – 1824-yilda – Yer issiqlikni issiqxonaga oʻxshash tarzda ushlab turadi, deb hisoblagan birinchi olim boʻlgan. Bu oʻxshatish toʻliq aniq emas, chunki issiqxona oynasi quyosh radiatsiyasi (qisqa toʻlqinli) uchun shaffof, lekin uning ichida hosil boʻladigan infraqizil radiatsiya (qisqa toʻlqinli, uzun toʻlqinli) uchun noshaffof – bu haroratning koʻtarilishiga sabab boʻladi –, atmosfera holatida esa Yer radiatsiyasining (infraqizil, uzun toʻlqinli) faqat bir qismi issiqxona gazlari tomonidan ushlab qolinadi, qolgan qismi esa koinotga chiqib ketadi.