Хүлэмжийн эффект

Хий ба аэрозоль зэрэг атмосферийн бүрэлдэхүүн хэсгүүд газрын гадаргын хэт улаан туяа (урт долгионт) цацрагийг цэвэр шингээсний улмаас доод атмосфер дулаарах үзэгдэл. Дэлхий дээр байгалийн хүлэмжийн эффект байдаг (үүнийг бусад гарагийн атмосферт ч өргөтгөж болно) бол одоогийн уур амьсгалын өөрчлөлтийн хүрээнд энэ хэллэг нь хүмүүс чулуужсан түлш ба биомассыг асар их хэмжээгээр шатаасны үр дүнд атмосфер дахь хүлэмжийн хийн, тэр дундаа CO2-ийн концентраци нэмэгдсэний улмаас гарсан нэмэлт дулаарлыг хэлнэ. Үүгээр үүссэн цацрагийн нөлөөлөл нь дэлхийн гадаргын дундаж температурыг нэмэгдүүлсэн бөгөөд энэ нь одоохондоо оргилдоо хүрээгүй байна. Францын математикч, физикч Жан-Батист Жозеф Фурье (1768-1830) 1824 онд Дэлхий хүлэмжтэй төстэй байдлаар дулааныг хадгалдаг гэж анх үзсэн эрдэмтэн юм. Энэ зүйрлэл бүрэн үнэн зөв биш, учир нь хүлэмжийн шил нарны (богино долгионт) цацрагт тунгалаг боловч доторх үүссэн хэт улаан туяа (урт долгионт) цацрагт тунгалаг бус байдаг бөгөөд энэ нь температурыг нэмэгдүүлдэг, харин атмосферийн тохиолдолд газрын гадаргын цацрагийн (хэт улаан туяа, урт долгионт) зөвхөн нэг хэсгийг хүлэмжийн хий барьж авдаг ба үлдсэн хэсэг нь сансар огторгуйд гардаг.