epekto ng paruparo

Ang pag-uugali ng isang nonlinear (chaotic) na dinamikong sistema tulad ng atmospera, na nagpapakita ng malaking pagdepende ng ebolusyon nito sa mga panimulang kondisyon (initial conditions). Natuklasan nang di-sinasadya, noong unang bahagi ng dekada 1960, ng meteorologist at propesor sa Massachusetts Institute of Technology, sa USA, na si Edward Norton Lorenz (1917-2008), ipinaalam niya ito sa isang artikulo - na inilathala noong 1963 - na halos hindi umabot sa labas ng larangan ng meteorolohiya. Dumating sa kanya ang pandaigdigang pagkilala noong Disyembre 1972, kasunod ng isang lektura na kanyang ibinigay sa kongreso ng AAAS (American Association for the Advancement of Science) sa taong iyon, na pinamagatang: "Does the Flap of a Butterfly's Wings in Brazil set off a Tornado in Texas?" (Nagdudulot Ba ng Tornado sa Texas ang Pagpapagaspas ng Pakpak ng Paruparo sa Brazil?). Natuklasan ni Lorenz kung paano ang atmospera ay isang sistemang pinaghaharian ng mga batas ng chaos, kaya't hindi natin lubos na kayang hulaan nang eksakto ang hinaharap na pag-uugali nito. Ang kawalan natin ng kakayahang itatag ang isang panimulang estado ng atmospera nang lubusang tumpak ay naglalagay ng hangganan sa kakayahang mahulaan ng sistema. Naging popular na ang ekspresyong ito at ginagamit upang ipahiwatig na lahat ng bagay ay magkakaugnay: ang isang bagay na nangyayari sa isang partikular na sandali at lugar ay maaaring magdulot ng ibang-iba at hindi inaasahang bagay malayo mula roon.