Таъсири шабпарак
Рафтори системаи динамикии ғайрихаттӣ (хаотикӣ), ба мисли атмосфера, ки вобастагии зиёди рушди онро аз шароити ибтидоӣ ошкор мекунад. Онро тасодуфан дар аввали солҳои 1960 метеорологу профессори Донишгоҳи технологии Массачусетс дар ИМА Эдвард Нортон Лоренс (1917-2008) кашф кард ва ӯ онро дар мақолае - ки соли 1963 нашр шудааст - ба ҳама маълум кард, ки базӯр аз ҳудуди метеорология берун рафт. Эътирофи умумиҷаҳонӣ ба ӯ дар моҳи декабри соли 1972, пас аз лексияе, ки дар конгресси AAAS (Ассотсиатсияи Амрико оид ба пешрафти илм)-и ҳамон сол хонд, бо унвони «Оё задани болҳои шабпарак дар Бразилия дар Техас торнадо ба амал меорад?» насиб шуд. Лоренс кашф карда буд, ки атмосфера системаест, ки аз қонунҳои хаос идора мешавад ва аз ин сабаб мо наметавонем рафтори ояндаи онро бо дақиқии пурра пешбинӣ кунем. Ноумедии мо дар муқаррар кардани ҳолати ибтидоии атмосфера бо дақиқии мутлақ ба пешгӯйшавандагии система ҳад мегузорад. Ибора маъруф гаштааст ва барои нишон додани он истифода мешавад, ки ҳама чиз ба ҳам алоқаманд аст: чизе, ки дар лаҳза ва маҳалли муайян рух медиҳад, метавонад дар дурдаст аз он чизи хеле гуногун ва ғайричашмдоштро ба вуҷуд орад.