kəpənək effekti
Atmosfer kimi qeyri-xətti (xaotik) dinamik sistemin davranışı; bu davranış sistemin təkamülünün ilkin şərtlərdən böyük dərəcədə asılı olduğunu üzə çıxarır. 1960-cı illərin əvvəllərində təsadüfən Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (ABŞ) meteoroloqu və professoru Edvard Norton Lorenz (1917-2008) tərəfindən kəşf edilmiş, o, bunu 1963-cü ildə dərc etdiyi və meteorologiya sahəsindən çətinliklə kənara çıxan bir məqalədə bəyan etmişdir. Dünya miqyasında tanınma ona 1972-ci ilin dekabrında, həmin ilin AAAS (Amerika Elmin İnkişafı Assosiasiyası) konqresində "Braziliyada kəpənəyin qanad çırpması Texasda tornado doğura bilərmi?" adlı məruzəsindən sonra gəlmişdir. Lorenz atmosferin xaos qanunları ilə idarə olunan sistem olduğunu kəşf etmişdi və məhz buna görə onun gələcək davranışını tam dəqiqliklə proqnozlaşdıra bilmirik. Atmosferin ilkin vəziyyətini mütləq dəqiqliklə müəyyən edə bilməməyimiz sistemin proqnozlaşdırıla bilməsinə hədd qoyur. İfadə geniş yayılmışdır və hər şeyin bir-biri ilə əlaqəli olduğunu göstərmək üçün işlədilir: müəyyən bir anda və məkanda baş verən hadisə ondan çox uzaqda tamamilə fərqli və gözlənilməz bir şeyi tətikləyə bilər.