Тропосфера

Атмосферанын төмөнкү катмары; ал Жердин бетинен – аны менен түздөн-түз байланышта – тропопаузага чейин созулат, тропопауза орто кеңдиктерде болжол менен 11 км бийиктикте жайгашкан, бирок анын калыңдыгы метеорологиялык шарттарга жана кеңдикке жараша өзгөрөт. Анын ичинде температура бийиктик менен бирдей эле төмөндөйт: 6,5°C/км ылдамдыкта (стандарттык атмосфера үчүн теориялык мааниси), бирок кээ бир бөлүктөрдө бул тартип тескерисинче болгон инверсиялар кездешет. Тропосферада атмосферанын жалпы массасынын болжол менен 80%ы жана бардык суу буусунун 99%ы бар. Атмосфералык басым да температура сыяктуу эле өйдө көтөрүлгөн сайын азаят, жада калса өтө тез (экспоненциалдык азайуу). Болжол менен 5 км бийиктикте басым деңиз деңгээлиндегиден жарымына жакын болот. Андан жогору кычкылтектин жетишсиздигинен дем алуу кыйындайт. Метеорологиялык кубулуштардын көпчүлүгү тропосферада болот (жамгыр, бороондор, фронттор, циклондор...), абанын тик кыймылдары негизинен конвекция (жердин ысышы) жана орографиялык күч менен байланышкан. Абанын козголушу, анын тынымсыз кыймылы – бул катмардын негизги өзгөчөлүктөрүнүн бири; анын атын 1909-жылы француз метеорологу Леон П. Тейссеран де Бор (1855-1913) дал ушул өзгөрүп туруучу табиятына карата сунуштаган. «Тропосфера» сөзү грек тилиндеги τροπος (тропос) – бурулуш, жана σϕαιρα (сфайра) – шар деген сөздөрдүн кошулушунан келип чыккан.