Smoq
Atmosfer çirklənməsinin yüksək olduğu şəhər və sənaye mühitlərində əmələ gələn çirkli duman. Termin ingilis dilindəki smoke (tüstü) və fog (duman) sözlərinin birləşməsindən yaranıb və beynəlxalq səviyyədə belə tanınır. Böyük şəhərlərə təsir edən smog əsasən nəqliyyatdan yaranır və fotokimyəvi smog adlanır. Avtomobillərdə hidrokarbonların yanması havaya karbon monoksid və azot oksidləri (NOx) (NO ilkin çirkləndirici, NO2 isə oksigenlə birləşərək ondan əmələ gələn ikinci dərəcəli çirkləndirici kimi), digər qazlar və atmosferə də daxil olan müxtəlif uçucu üzvi birləşmələr buraxır. Günəş şüalanması olduqda bir sıra fotokimyəvi reaksiyalar baş verir və ozon kimi çoxlu miqdarda yeni zərərli maddələr (ikinci dərəcəli çirkləndiricilər) əmələ gəlir; bu maddələr mühiti tədricən bulandırır, görünüşü azaldır və bütün şəhəri örtən, qonurumtul görünüşlü bir növ qübbə (belə adlanır) yaradır. Onun mövcudluğu gözləri və tənəffüs yollarını qıcıqlandırır, bir çox insanda rinit, bronxit, astma və ya pnevmoniya kimi xəstəliklərin yaranmasına səbəb olur. Davamlı antisiklon vəziyyətləri, xüsusilə qışda, termik inversiya olduqda, günəşlənmə yüksək və külək demək olar ki, olmadıqda, fotokimyəvi smog-un əmələ gəlməsinə və tədricən artmasına şərait yaradır. Smog-un başqa növü də var, sənaye smoqu - boz və ya kükürdlü smog da adlanır - sənaye fəaliyyətindən qaynaqlanan hissəcikli və qaz halında çirkləndirici emissiyalarına görə yaranır. Fabriklərdə, istilik elektrik stansiyalarında və bəzi şəhərlərdə kömürün yandırılması is və kükürd dioksidinin (və ondan digər maddələrin, məsələn sulfat turşusu və müxtəlif sulfatların) atmosferə buraxılmasının əsas mənbəyidir ki, bunlar dumanın su damcılarına qarışaraq yuxarıda qeyd olunan, yüksək dərəcədə çirkləndirici sənaye smog-unu əmələ gətirir.
Əlaqəli terminlər: Hava çirklənməsi