Көмүр кычкыл газы (CO2)

Атмосферада бар із калтыруучу газдардын бири, анын келип чыгышы табигый да, көмүртекке бай казылып алынган отундарды - мунай, таш көмүр же табигый газ сыяктуу - жагуудан, биомассаны өрттөөдөн, ошондой эле жерди пайдалануунун өзгөрүшүнөн жана кээ бир өнөр жай иш-аракеттеринен да болот. Бул антропогендик келип чыгышы бар негизги парник газы, анын атмосфералык концентрациясы өткөн кылымдын ортосунан бери биздин иш-аракеттерибиз пайда кылган чыгарындылар менен катар абдан бир кыйла өстү. XXI кылымдын экинчи он жылдыгынын аягында ал көлөм боюнча миллионго 415 бөлүккө жетет. Бул түссүз, жытсыз, бир аз кычкыл даамы бар газ, жогорку концентрацияда тумчугууну жаратат. Ал күйбөйт жана сууда эрийт. Анын атмосферада болуу убактысы 5тен 200 жылга чейин. Көмүртек циклинин татаалдыгынан улам бир маани белгилөөгө болбойт, анткени газды сиңирүүнүн ар кандай ылдамдыктары ар кандай табигый тазалоо процесстери менен байланышкан. Анын химиялык формуласы CO2 жана ал ошондой эле көмүр кычкыл ангидриди деп же азыр колдонулбай калган архаизм боюнча көмүртек бикычкылы деп да аталат. Климаттын өзгөрүшүн изилдөөдө «көмүр кычкыл газынын эквиваленти» түшүнүгү колдонулат, ал белгилүү бир парник газы же ушундай бир нече газдын аралашмасы пайда кылган бирдей радиациялык таасирди (жылыштыруу) жаратуу үчүн керек болчу CO2 көлөмү катары аныкталат.