termometr
Havo haroratini oʻlchaydigan meteorologik asbob. Uning turli turlari mavjud boʻlib, ularning barchasi havo bilan issiqlik muvozanatida boʻlgan baʼzi moddalarning havo termodinamik holati oʻzgarishi bilan biror fizik xossasining oʻzgarishiga asoslanadi. Anʼanaviy termometrlarda kichik rezervuar yoki kolbaga ulangan shisha kapillyar naycha ichida suyuqlik (simob yoki spirt) boʻladi. Havo haroratining oʻzgarishi suyuqlikning kengayishi yoki qisqarishiga sabab boʻladi, natijada suyuqlik naychada koʻtariladi yoki pasayadi. Unga oʻrnatilgan darajalangan shkala tufayli asbob atrofidagi havo harorati yetgan darajalarni bevosita oʻqish mumkin. Meteorologik observatoriyalarda termometrlarning juda koʻp turlari mavjud boʻlib, ularning baʼzilari - masalan, maksimal va minimal termometrlar yoki psixrometrni tashkil etuvchi termometrlar (quruq va hoʻl termometrlar) - maxsus maqsadlarda qoʻllaniladi. Simobli termometrdan foydalanish sovuq ekstremal boʻlmagan hududlar bilan cheklanadi, chunki bu suyuqlik –38,8°C dan past haroratda muzlay boshlaydi, Yerda esa havo nisbatan tez-tez bundan past haroratga ega boʻladigan joylar mavjud. Bu muammoni hal qilish uchun eng sovuq hududlardagi meteorologik observatoriyalarda spirtli termometrlardan foydalaniladi. Ular odatda muzlash nuqtasi –114°C boʻlgan etanol (etil spirti)ni oʻz ichiga oladi. Simobli va spirtli termometrlardan tashqari bimetall plastinali termometr, qarshilik termometri yoki raqamli termometrlar kabi boshqalari ham qoʻllaniladi; ular yuqorida aytilganlarning baʼzilari bilan bir xil tamoyillarga asoslangan sensorlarni oʻz ichiga oladi va elektron sxema yordamida harorat oʻzgarishlarini suyuq kristalli ekranda raqamlar koʻrinishida aks ettirilishi mumkin boʻlgan signalga aylantiradi.
Bog‘liq atamalar: harorat