geliograf / quyosh nuri yozuvchisi
Geliofanograf deb ham ataladigan meteorologik asbob boʻlib, quyosh radiatsiyasi toʻgʻridan-toʻgʻri tushadigan yoki, hech boʻlmaganda, aniq soyalar hosil qilish uchun yetarli intensivlik bilan Yer yuzasiga yetib keladigan vaqt oraliqlarining kundalik qaydini olish imkonini beradi. Oxirgi holat osmonda yuqori bulutlarning yupqa qatlami boʻlganda yuz beradi. Ob-havo observatoriyalarida eng koʻp qoʻllanadigan geliograf Kempbell-Stoks turidagi geliograf boʻlib, u 1853-yilda uni ixtiro qilgan Jon Frensis Kempbell (1822-1885) va 1879-yilda uni takomillashtirgan Jorj Gabriel Stoks (1819-1903) sharafiga nomlangan. Uning asosiy elementi diametri 96 mm boʻlgan yaxlit shisha shar boʻlib, u sferik segment shaklidagi metall tayanchga oʻrnatilgan, tayanchda esa ikki ariqcha orasiga mahkamlangan, soatlar bosilgan darajalangan karton tasma joylashtiriladi. Shar quyosh nuri qaysi yoʻnalishdan tushishidan qatʼi nazar, yigʻuvchi linza vazifasini bajaradi. Quyosh ufqdan chiqqanda, yorugʻlik sharga tushadi va u nurlarni kartochkaning bir nuqtasiga toʻplab, uni kuydiradi. Quyosh koʻtarilgan sari yigʻilish nuqtasi oʻzgarib, tasmada kuygan iz hosil qiladi, bu iz faqat quyosh bulutlar bilan toʻsilgan vaqtdagina uziladi. Karton tasmani mahkamlash mumkin boʻlgan uchta turli holat, shuningdek, uchta turli tasma modeli (toʻgʻri, qisqa egilgan va uzun egilgan) mavjud, chunki yil faslga qarab quyosh ufqdan kattaroq yoki kichikroq balandlikka koʻtariladi, uning yoʻlining yerga nisbatan qiyaligi ham oʻzgaradi. Har kuni geliografga quyoshli soatlar qayd etiladigan tasma qoʻyiladi.
Bog‘liq atamalar: insolyatsiya