heliqraf / günəşli saatlar qeydedicisi
Heliofanoqraf kimi də tanınan, günəş radiasiyasının birbaşa düşdüyü və ya bunun mümkün olmadığı halda Yer səthinə aydın seçilən kölgələr yaratmağa kifayət edən intensivliklə çatdığı zaman intervallarının gündəlik qeydini əldə etməyə imkan verən meteoroloji cihaz. Bu son hal səmada nazik yuxarı bulud təbəqəsi olduqda baş verir. Hava stansiyalarında ən çox istifadə olunan heliqraf Kempbell-Stoks tipidir; onu 1853-cü ildə icad etmiş Con Frensis Kempbellin (1822-1885) və 1879-cu ildə təkmilləşdirmiş Corc Qabriel Stoksun (1819-1903) şərəfinə belə adlandırılıb. Əsas elementi diametri 96 mm olan bərk şüşə kürədir; o, sferik seqment formalı metal dayaq üzərində quraşdırılıb, bu dayağın üzərində iki yivin arasına, saatlar çap olunmuş dərəcələnmiş karton zolaq yerləşdirilir. Kürə günəş işığının düşdüyü istiqamətdən asılı olmayaraq yığıcı linza rolunu oynayır. Günəş üfüqdən çıxdıqda işıq kürəyə düşür və o, şüaları kartonun bir nöqtəsinə cəmləyib onu yandırır. Günəş qalxdıqca yığılma nöqtəsi dəyişir və zolaq üzərində yanıq iz yaranır; bu iz yalnız günəşin buludlarla örtüldüyü müddətdə kəsilir. Karton zolağın bərkidilə biləcəyi üç fərqli mövqe, həmçinin üç fərqli zolaq modeli (düz, qısa əyri və uzun əyri) var, çünki ilin vaxtından asılı olaraq günəş üfüqdən daha yüksək və ya aşağı qalxır, onun yerə nisbətən trayektoriyasının meyli də dəyişir. Hər gün heliqrafa zolaq qoyulur və üzərində günəşli saatlar qeyd olunur.
Əlaqəli terminlər: insolyasiya