heliografoa

Tresna meteorologikoa da, heliofanografo izenez ere ezaguna, eguzki-erradiazioak zuzenean eragiten duen edo, hori ezean, lur-gainazalera itzal definituak sortzeko adina intentsitaterekin iristen den denbora-tarteen eguneroko erregistroa lortzea ahalbidetzen duena. Azken egoera hori gertatzen da zeruan hodei altuen geruza mehe bat dagoenean. Behatoki meteorologikoetan gehien erabiltzen den heliografoa Campbell-Stokes izenekoa da; izen hori John Francis Campbell (1822-1885) -1853an asmatu zuena- eta George Gabriel Stokes (1819-1903) -1879an hobetu zuena- omentzeko jarri zitzaion. Bere elementu nagusia beirazko esfera trinko bat da, 96 mm-ko diametroduna, eskoi-formako euskarri metaliko baten gainean muntatua, eta horren gainean, bi arrakalaren artean sartuta, orduak inprimatuta dituen kartulinazko banda graduatu bat kokatzen da. Esferak lente konbergente gisa jokatzen du, eguzki-argiaren eraso-norabidea edozein dela ere. Eguzkia horizontetik agertzen denean, argia esferaren gainean eragiten du eta horrek izpiak kartulinako puntu batean kontzentratzen ditu, erreraziz. Eguzkia igotzen doan heinean, konbergentzia-puntua aldatzen doa, banda gainean traza ikaztu bat eratuz, eguzkia hodeiek estalita dagoen bitartean bakarrik etenda geratzen dena. Kartulinazko banda finkatzeko hiru posizio ezberdin daude, baita hiru banda-eredu ezberdin ere (zuzena, kurbatu laburra eta kurbatu luzea), urtaroaren arabera eguzkiak horizontearen gainean altuera handiagoa edo txikiagoa lortzen baitu, eta horrekin batera lurrarekiko duen ibilbidearen inklinazioa ere aldatu egiten baita. Egunero banda bat jartzen da heliografoan, eta bertan eguzki-orduak erregistratuta geratzen dira.