ჰელიოგრაფი / მზის ნათების ჩამწერი
მეტეოროლოგიური ხელსაწყო, რომელიც ჰელიოფანოგრაფის სახელითაც არის ცნობილი და რომელიც საშუალებას იძლევა ყოველდღიურად დაფიქსირდეს დროის ის შუალედები, რომლის განმავლობაშიც მზის გამოსხივება პირდაპირ ეცემა ან, თუ ეს ასე არ არის, დედამიწის ზედაპირს აღწევს საკმარისი ინტენსივობით, რათა მკაფიოდ გამოხატული ჩრდილები წარმოქმნას. ეს უკანასკნელი გარემოება მაშინ ხდება, როცა ცაზე მაღალი ღრუბლის თხელი ფენაა. ამინდის ობსერვატორიებში ყველაზე ხშირად გამოყენებული ჰელიოგრაფი ე.წ. კემპბელ-სტოქსის ტიპისაა; დასახელებულია ჯონ ფრენსის კემპბელის (1822-1885), რომელმაც ის 1853 წელს გამოიგონა, და ჯორჯ გაბრიელ სტოქსის (1819-1903) პატივსაცემად, რომელმაც ის 1879 წელს დახვეწა. მისი ძირითადი ელემენტია მყარი მინის სფერო, 96 მმ დიამეტრის, რომელიც სფერული სეგმენტის ფორმის ლითონის საყრდენზეა დამაგრებული; საყრდენზე, ორ ღარს შორის, მოთავსებულია საათებით დაბეჭდილი დაგრადუირებული მუყაოს ზოლი. სფერო კრებით ლინზად მუშაობს, მიუხედავად იმისა, საიდან ეცემა მზის სხივები. როცა მზე ჰორიზონტზე ამოდის, სინათლე სფეროს ეცემა, ის სხივებს მუყაოს ერთ წერტილში აგროვებს და წვავს მას. მზის ამოსვლასთან ერთად კონვერგენციის წერტილი იცვლება და ზოლზე დამწვარ კვალს ტოვებს, რომელიც მხოლოდ იმ დროს წყდება, როცა მზე ღრუბლებითაა დაფარული. მუყაოს ზოლის დასამაგრებლად სამი განსხვავებული პოზიცია არსებობს, ასევე ზოლის სამი განსხვავებული მოდელი (სწორი, მოკლე მოხრილი და გრძელი მოხრილი), რადგან წლის დროის მიხედვით მზე ჰორიზონტის ზემოთ მეტ ან ნაკლებ სიმაღლეს აღწევს, რის გამოც მისი გზის დახრილობაც იცვლება მიწასთან მიმართებით. ყოველ დღე ჰელიოგრაფში თავსდება ერთი ზოლი, რომელზეც მზის ნათების საათები აღირიცხება.
დაკავშირებული ტერმინები: ინსოლაცია