heliyograf / güneşlenme kaydedici

Heliyofanograf olarak da bilinen, güneş radyasyonunun doğrudan çarptığı veya bunun olmadığı durumlarda iyi tanımlanmış gölgeler oluşturacak kadar yeterli yoğunlukla Dünya'nın yüzeyine ulaştığı zaman aralıklarının günlük bir kaydının elde edilmesine olanak tanıyan bir meteoroloji aletidir. Bu ikinci durum, gökyüzünde ince bir yüksek bulut tabakası olduğunda meydana gelir. Hava gözlemevlerinde en yaygın kullanılan heliyograf, Campbell-Stokes tipi olarak adlandırılandır; 1853 yılında icat eden John Francis Campbell'in (1822-1885) ve 1879 yılında geliştiren George Gabriel Stokes'un (1819-1903) onuruna adlandırılmıştır. Ana unsuru, küresel bir kep şeklindeki metal bir destek üzerine monte edilmiş, çapı 96 mm olan katı bir cam küredir; bu destek üzerine, iki oluk arasına yerleştirilmiş, saatlerin basılı olduğu dereceli bir karton şerit konur. Küre, güneş ışığının hangi yönden çarptığına bakılmaksızın yakınsayan bir mercek gibi davranır. Güneş ufkun üzerine çıktığında, ışık küreye çarpar ve ışınları kartın bir noktasında yoğunlaştırarak orayı yakar. Güneş yükseldikçe, yakınsama noktası değişir ve şerit üzerinde, yalnızca güneşin bulutlarla kaplı olduğu süre boyunca kesintiye uğrayan yanık bir iz oluşturur. Karton şeridin sabitlenebileceği üç farklı konum ile üç farklı şerit modeli (düz bir tane, kısa kavisli bir tane ve uzun kavisli bir tane) bulunmaktadır, zira yılın zamanına bağlı olarak güneş ufkun üzerinde daha fazla veya daha az yüksekliğe ulaşır ve yere göre yolunun eğimi de değişir. Her gün heliyografa bir şerit yerleştirilir ve üzerinde güneşlenme saatleri kaydedilir.