heliograf / regjistrues i diellëzimit
Instrument meteorologjik, i njohur edhe si heliofanograf, që lejon marrjen e një regjistrimi ditor të intervaleve kohore gjatë të cilave rrezatimi diellor godet drejtpërdrejt ose, në mungesë të kësaj, arrin në sipërfaqen e Tokës me intensitet të mjaftueshëm për të prodhuar hije të përcaktuara mirë. Kjo rrethanë e fundit ndodh kur ka një shtresë të hollë resh të larta në qiell. Heliografi më i përdorur në observatorët e motit është i ashtuquajturi tipi Campbell-Stokes; i emërtuar për nder të John Francis Campbell (1822-1885), që e shpiku në vitin 1853, dhe të George Gabriel Stokes (1819-1903), që e përsosi në vitin 1879. Elementi i tij kryesor është një sferë qelqi masiv, me diametër 96 mm, e montuar në një mbështetëse metalike në formë kapaku sferik, mbi të cilën vendoset, e ngjitur midis dy kanaleve, një shirit kartoni i graduar me orët e shtypura. Sfera vepron si thjerrëz konvergjente, cilido qoftë drejtimi nga i cili godet drita e diellit. Kur dielli del mbi horizont, drita godet sferën dhe ajo përqendron rrezet në një pikë të kartës, duke e djegur. Ndërsa dielli ngrihet, pika e konvergjencës ndryshon, duke formuar një gjurmë të karbonizuar në shirit, e cila ndërpritet vetëm gjatë kohës kur dielli është i mbuluar nga retë. Ekzistojnë tre pozicione të ndryshme ku mund të fiksohet shiriti i kartonit, si dhe tre modele të ndryshme shiritash (një i drejtë, një i shkurtër i lakuar dhe një i gjatë i lakuar), pasi në varësi të stinës së vitit, dielli arrin një lartësi më të madhe ose më të vogël mbi horizont, duke ndryshuar edhe pjerrësia e trajektores së tij në lidhje me tokën. Çdo ditë vendoset në heliograf një shirit, mbi të cilin regjistrohen orët e diellëzimit.
Terma të lidhur: insolacion