meteoroloji radar

Meteoroloji məqsədlər üçün istifadə olunan radar. RADAR termini ingilis dilindəki RAdio Detecting And Ranging (radio aşkarlama və məsafə ölçmə) ifadəsinin abreviaturasıdır. Əvvəlcə baş hərflərlə abreviatur kimi ifadə olunmağa başlasa da, DANA (dana) ilə baş verənə bənzər şəkildə tədricən dilə adi söz (radar) kimi inteqrasiya olunmuşdur. Bu cihaz ikinci dünya müharibəsi zamanı, əvvəlki illərdə müxtəlif milli mənsubiyyətli alimlərin və mühəndislərin töhfələri sayəsində hazırlandıqdan sonra hərbi məqsədlər üçün istifadə edilməyə başlamışdır. Hərbi təyyarələr düşmən təyyarələrinin mövqelərini aşkar etməkdən əlavə, havada olan meteorlardan gələn siqnalları da aşkarlayan quraşdırılmış radarlar daşımağa başladılar. Hərbi münaqişə başa çatdıqdan sonra ABŞ Silahlı Qüvvələri üçün çalışan bəzi alimlər bu radar siqnallarının mümkün mülki tətbiqlərini işləməyə başladılar. 1970-ci illərdən etibarən müxtəlif Meteorologiya Xidmətləri tərəfindən saxlanılan ilk radar şəbəkələri yaradılmağa başladı. İllər keçdikcə hava radarları modernləşdirildi və atmosferdə olan yağıntı elementlərinin üçölçülü görüntüsünü əldə etməyə imkan verdi. Bəzi cihazlar, həmçinin damcıların və dolu dənələrinin radarın sabit mövqeyinə nisbətən hərəkət sürətini müəyyən etməyə imkan verir (Doppler radarı). Radar fırlanan antenna vasitəsilə bütün istiqamətlərə mikrodalğa impulsları yayan cihazdır; bunun üçün müxtəlif hündürlüklərdə bir sıra skanlama aparır və öz ətrafında 360º-ni əhatə edir. O, 1 ilə 30 sm arasında dalğa uzunluğu diapazonunda işləyir. Yayılan siqnal (adı çəkilən mikrodalğaların dar şüası) bir-birindən bir neçə mikrosaniyə ilə ayrılan impulslar ardıcıllığı vasitəsilə bir neçə meqavatt gücü ilə ötürülür. Bu şüalar atmosfer yolunda damcıları və dolu dənələrini kəsdikcə, bütün istiqamətlərə səpilir, onların bir hissəsi qəbuledici tərəfindən qəbul edilərək radara qayıdır. Hər bir impulsun yayılması ilə qəbulu arasında keçən vaxt hədəflərin yerləşdiyi məsafəni müəyyən etməyə imkan verir. Cihaz tərəfindən tutulan bütün qayıdan siqnallardan əldə edilən məlumat işlənir və radarın mövqeyi ətrafında əks-səda yaradan zonaların məkan paylanmasını görməyə imkan verən təsvirlərə çevrilir. Radar yağıntının intensivliyini birbaşa ölçmür, baxmayaraq ki, bu təsvirlər əksini düşündürə bilər. Çox vaxt yalançı əks-sədalar yaranır və proqnozçular onları ayırd etməyi bacarmalıdırlar. Xəta mənbələri ən müxtəlif növlərdən ola bilər: cihazın kalibrləmə nasazlıqlarından tutmuş maneələrin mövcudluğuna qədər (radarlar adətən açıq üfüqlü, yüksək relyef yerlərində yerləşdirilsə də), yaxud da bəzi əks-sədalarda yağıntının həddindən artıq qiymətləndirilməsinə qədər. Radar təsvirlərində rəng şkalasından istifadə olunur. Adətən mavi və yaşıl ən zəif əks-sədalara (kiçik damcılara uyğun), qırmızı və maqenta isə ən güclü qayıdan siqnallara (dolu və iri damcılar) təyin edilir. Hər rəng bir reflektivlik səviyyəsini təmsil edir, hamısı desibellə (dBZ) ölçülür.