stratosfera

Troposfera va mezosfera oʻrtasida joylashgan atmosfera qatlami boʻlib, oʻrta kengliklarda taxminan 11 dan 50 kilometrgacha balandlikda joylashgan. Unda havoning vertikal harakati deyarli yoʻq, gorizontal harakat ustunlik qiladi. Shamollar kuchli esadi. Uning quyi qismida harorat balandlik bilan deyarli oʻzgarmasa-da – izotermik quyi qatlam –, biroz yuqoriroqda u tez orta boshlaydi. Bu ortish ozon molekulalarining mavjudligi bilan bogʻliq; bu gaz taxminan 25 kilometr balandlikda maksimal konsentratsiyaga yetadi va quyosh ultrabinafsha radiatsiyasining katta qismini juda samarali yutadi, natijada havo isiydi. Stratosfera yaqqol atmosfera turgʻunligiga ega qatlamdir. Uning quyi chegarasida – tropopauzada – harorat odatda –50 va –60°C oraligʻida boʻlsa, eng yuqori qismida – stratopauzada – u 0°C atrofida boʻladi. XIX asrning soʻnggi oʻn yilligida boshlangan zond-sharlarni uchirish tufayli, unda sodir boʻladigan yaqqol harorat inversiyasi aniqlanganida, bu qatlamning mavjudligi birinchi marta aniqlangan. Uni 1898-yilda fransuz meteorologi Léon Teisserenc de Bort (1855-1913) kashf etgan, ammo kashfiyot faqat 1902-yilda eʼlon qilingan.