Koriolis effekti
Aylanuvchi sanoq tizimida bu aylanishning oʻzi har qanday harakatlanayotgan jismga koʻrsatadigan taʼsirdir. U 1835-yilda nashr etilgan maqolasida uni birinchi boʻlib matematik tarzda tavsiflagan fransuz muhandisi va matematigi Gaspard-Gustave de Coriolis (1792-1843) sharafiga nomlangan. Yerda Koriolis effekti uning yuzasi boʻylab harakatlanayotgan jismlarning, shuningdek, geofizik suyuqliklarning – suvning ham, havoning ham – traektoriyasini ogʻdirishga intiladi. Bu ogʻish shimoliy yarimsharda oʻngga, janubiy yarimsharda esa chapga boʻladi. Atmosferada harakatlanayotgan har qanday havo hajmi bu effektga duchor boʻladi, u havoda xayoliy yoki koʻrinma kuch hosil qiladi; bu kuch havoga taʼsir etuvchi boshqa kuchlarga – gorizontal bosim gradiyenti kuchi, ishqalanish kuchi yoki faqat traektoriyalar aylana shaklida boʻlganda namoyon boʻladigan markazdan qochma kuchga qoʻshiladi.
Bog‘liq atamalar: Koriolis kuchi
Shuningdek, quyidagicha ataladi: Koriolis tezlanishi