iqlim

Jahon meteorologiya tashkiloti tavsiyalariga koʻra, muayyan joyning kamida 30 yillik davr mobaynidagi oʻrtacha atmosfera sharoitlari majmui. U oʻsha joydagi meteorologik elementlarning oʻrtacha qiymati, dispersiyasi yoki ekstremal qiymatlarning yuz berish ehtimoli kabi turli statistik koʻrsatkichlar bilan tavsiflanadi. Uning etimologik kelib chiqishi yunoncha κλίμα (klíma) soʻziga borib taqaladi, bu soʻz qiyalik yoki ogʻish degan maʼnoni bildiradi. Qadimgi yunon geograflari va astronomlari bu nomni parallellar bilan chegaralangan har bir yer mintaqasiga nisbatan qoʻllaganlar, chunki ular iqlim muayyan hudud gorizont chizigʻining Yerning aylanish oʻqiga nisbatan ogʻishi bilan belgilanadi, deb hisoblaganlar. Bu tushuncha meteorologik oʻzgaruvchanlik hisobga olinadigan hozirgi tushunchaga aylangan. Geografiya fani uchun iqlim - insonlar muayyan hududda yetarlicha uzoq yillar davomida idrok etadigan va boshdan kechiradigan narsadir. Shuni taʼkidlash kerakki, iqlim ob-havodan farq qiladi, garchi ularni sinonim deb hisoblash juda keng tarqalgan boʻlsa-da. Ob-havo - bu bevosita, muayyan paytda atmosferada sodir boʻlayotgan narsa boʻlsa, iqlimni oʻsha joyda yuqorida tilga olingan 30 yil davomida yuz bergan atmosfera holatlarining ketma-ketligini koʻrsatuvchi film sifatida koʻrish kerak. Ana shu badiiy filmda ob-havo uning har bir kadri boʻladi. Hozirgi kunda iqlim tushunchasini qatʼiy atmosfera doirasidan tashqariga kengaytirish tendensiyasi kuchayib bormoqda va u butun iqlim tizimi holatining statistik tavsifiga aylanmoqda.