musson

Birlik va koʻplikda (mussonlar) farqsiz ifodalanadigan bu atama tropik va subtropik mintaqaning baʼzi hududlarida esadigan ikki modali shamol rejimi boʻlib, u ITCZ (Tropiklararo konvergensiya zonasi) ning mavsumiy siljishi va Janubiy Osiyoda yuqori troposferada (ekvatorda 15 dan 17 km gacha balandlikda) ekvatorial reaktiv oqim (sharqiy oqim) paydo boʻlishi bilan bogʻliq. Bu barqaror shamollar materik hududlari va ularga qoʻshni okean hududlarining turlicha isishi natijasidir va yoz yoki qish ekanligiga qarab yoʻnalishini oʻzgartiradi - navbatma-navbat janubi-gʻarbdan va shimoli-sharqdan esadi. Musson soʻzi arabcha mausim atamasidan olingan boʻlib, "fasl" degan maʼnoni bildiradi; bu aynan qayd etilgan mavsumiy yoʻnalish oʻzgarishi bilan bogʻliq. Mussonni Hindistondagi yomgʻirli mavsum bilan tenglashtirish juda keng tarqalgan, biroq bu faqat ushbu mamlakatdagi yozgi mussonga toʻgʻri keladi. Bengal qoʻltigʻi ustidan dengiz yoʻli boʻylab oʻtishi natijasida namlikka toʻyingan janubi-gʻarbiy shamollar quruqlikka yetib kelgach, Hindistonning shimoli-sharqi va Bangladeshga kuchli va davomli jala yomgʻirlarini olib kelib, toshqinlarga sabab boʻladi. Musson rejimi Janubi-Sharqiy Osiyoning boshqa hududlariga, shuningdek, Amerika, Afrika va Okeaniyaga ham tarqaladi. Bu joylarning barchasida yozgi musson (janubi-gʻarbiy shamollar) va qishki musson (shimoli-sharqiy shamollar) almashinib turadi. Musson yomgʻirlari asosan yozgi mavsumda quruqlik ustiga yogʻadi.