fenologiya
Tirik mavjudotlar xatti-harakatidagi davriy qonuniyatlarni ob-havo va iqlim bilan bogʻliq holda oʻrganuvchi soha. Oʻsimliklarda ayrim butalarning kurtak chiqarish sanalari, gullarning paydo boʻlishi, mevalarning pishish vaqti yoki barglarning toʻkilish muddati kabi narsalar kuzatiladi. Hayvonlarga kelsak, qushlarning migratsiya sanalari, ayrim qushlarning ilk sayrashlari, juftlashish mavsumi yoki ayrim hasharotlarning paydo boʻlishi qayd etiladi. Bu atama ilk bor belgiyalik botanik Sharl Fransua Antuan Morren (1807-1858) tomonidan 1853-yilda qoʻllangan, garchi bunday kuzatuvlar ancha qadimga, miloddan avvalgi bir necha asrlarga borib taqalsa-da, oʻshanda xitoyliklar allaqachon fenologik taqvimlar tuzishgan.